Wat als aardappelen krultziekte krijgen (Phytophthora)?

Wat is aardappelziekte (Phytophthora infestans)?

Aardappelziekte, ook wel krultziekte of Phytophthora infestans, is een van de ergste ziekten voor aardappels. Het is een schimmel-achtig organisme (eigenlijk een water-schimmel) dat aardappel-en tomatenplanten aanvalt. Het verspreidt zich razendsnel in vochtig weer en kan een gezonde plant in twee weken volledig vernietigen.

De ziekte eet eerst de bladeren op (bruine, slijmerige vlekken), dan beweegt het naar de ondergrondse knollen. Eenmaal in de knol, is het spel over. De knol rotten vanaf binnenuit. Je hebt dan geen oogst.

Dit is niet zomaar schimmel. Dit is de schimmel die de Grote Hongersnood in Ierland veroorzaakte (1845-1849). Miljarden aardappels verloren. Dit kan je tuinaardappels net zo snel doen.

Hoe herken je aardappelziekte?

Bladeren:

• Bruine, slijmerige vlekken op bladeren (vooral onderkanten)
• Vlekken groeien snel, bladeren worden geel
• Witachtig schimmelpoeder op de onderkant (sporendrager)
• In zware gevallen: hele plant bruin en slaap binnen dagen

Stengel:

• Bruine vogen op stengels
• Zwakke planten, hangen naar beneden

Ondergrondse knollen:

• Bruine, hardere vlekken onder de schil
• Binnenkant kan grijs/bruin zijn (rot)
• Rotten snel in opslag

Timing: Typisch juli/augustus, soms juni. Warm en vochtig weer (15-25°C, hoge luchtvochtigheid).

Hoe verspreid aardappelziekte zich?

Sporen: De schimmel produceert miljoenen sporen. Deze vliegen door de lucht en landen op andere bladeren. Regen/vochtbesproeien het proces.

Besmette aardappels: Te veel tuiniers gebruiken besmette zaai-aardappels (van vorig jaar opgeslagen). Dit is een zeer korte route naar ziekte.

Waterspray: Tuinierspoten met hose, regenbuien, nevel. Water is het medium waarop sporen reizen en groeien.

Opslag: Besmette aardappels in je schuur besmetten volgende seizoen je zaai-aardappels.

Hoe voorkom je aardappelziekte?

Zaai-aardappels goed kiezen:

• Koop certificeerde, gezonde zaai-aardappels van erkende kwekerijen
• NOOIT aardappels van vorig seizoen gebruiken tenzij je zeker bent dat ze gezond zijn
• Kleine, gezonde knolletjes werken beter dan grote oude

Rassenkeuse:

• Sommige rassen zijn resistenter: Sarpo Mira, Sarpo Axona, Setanta, Wilja
• Anfällige rassen: Bintje, Desiree (in natte jaren extra risico)
• Controleer resistentie-ratings online voordat je koopt

Goede afstand en lucht:

• Plant aardappels niet te dicht (30 cm minimum tussen rijen)
• Zorg voor luchtcirculatie - natte bladeren zijn ideaal voor schimmel
• Snij onderkant bladeren weg als ze de grond raken

Gelijk water van onderkant:

• NIET overhead spuiten met hose (water op bladeren = perfecte omstandigheden voor sporen)
• Water voeten van plant, niet de bladeren
• Druppel-bewatering is ideaal

Teelt op hoogte:

• Plant in verhoogde bedden of heuvels (betere drainage)
• Natte, platte grond is dood

Vroeg oogsten:

• Niet wachten tot september/oktober
• Oogst in augustus als het weer zich omslaat naar vochtig
• Ziekte groeit in nat augustus-weer - beter voorkomen dan genezen

Blad doden voor oogst:

• 1-2 weken voor oogsten: knip of vergif al het loof af boven grond
• Dit voorkomt dat sporen naar beneden gaan naar knollen
• Je knollen groeien zonder risico nog wat

Stappenplan

Stap 1: Start met gezonde zaai-aardappels

Koop van erkende kwekerijen. NOOIT recycle vorig jaar's aardappels zonder zekerheid.

Stap 2: Plant resistente rassen

Kies Sarpo Mira, Sarpo Axona of Setanta. Deze hebben ingebouwde weerstand.

Stap 3: Zorg voor goede drainage en lucht

Plant in verhoogde bedden. Minstens 30 cm tussen rijen. Snij lage bladeren weg.

Stap 4: Water van onderkant

Nooit van bovenaf spuiten. Druppel-bewatering of voet water.

Stap 5: Monitor bladeren dagelijks

Begin juli. Zoek naar bruine vlekken. Bij eerste teken: verwijder hele blad en breng het weg.

Stap 6: Oogst vroeg

Niet wachten. Oogst augustus als regen komt. Wachten tot oktober = risico.

Stap 7: Blad doden voor oogst

1-2 weken voor oogsten: verwijder al het loof. Dit stopt spore-verspreiding.

Veelgestelde vragen

Kan je aardappelziekte voorkomen met fungicide-spuiting?

Ja, maar alleen preventief. Chlotalonil, mancozeb of koperhoudende fungielden werken. Spuit wekelijks van juli tot augustus. Maar dit werkt alleen als sporen nog niet in de plant zitten. Eenmaal binnenen, geen redding.

Wat doe je als je ziekte hebt ontdekt?

Verwijder geheel besmette planten (wortels en al) en verbranding hem. Niet op compost! Dit verspreidt sporen. Overige planten: blad verwijderen, van onderkant water geven, fungicide spuiten, oogst vroeg.

Kun je besmette aardappels nog eten?

Kleine oppervlakte-infecties: snij ervan af, eet rest. Diepe binnenvlek: gooi weg. Rotten aardappels: niet eten.

Hoe lang leven sporen in grond?

In droge omstandigheden: enkele maanden. In vochtige, zware klei: tot het volgende seizoen. Daarom: rotatie! Plant aardappels niet twee jaar op hetzelfde plekje.

Zijn tomaten ook in risico?

Ja! Dezelfde schimmel (Phytophthora infestans) valt tomaten aan. Dezelfde voorkoming: goede lucht, water van onderkant, fungicide spuiten, oogst vroeg voor ziekte.

Plant twee keer per seizoen aardappels werkt?

Ja, dit werkt voor sommigen. Plant vroeg (maart) voor zomeroogst (mei/juni). Plant later (mei) voor herfst-oogst (september). Zorgen: tweede teelt ziet meer zomerziekte. Eerste teelt: meer kans op succes.

Veelgestelde vragen

Zijn er 100% resistente rassen?

Nee. Sarpo Mira is zeer sterk maar niet immuun. Bij zware infectie kan zelfs Sarpo falen. Goede teelt is belangrijker dan ras.

Mag je aardappelen opslaan die vroeg geoogst zijn?

Ja, prima. Ze groeien niet meer, maar kunnen gewoon opgeslagen. Ze worden niet groter. Accepteer kleinere oogst voor veiligheid.

Vernieuwing grond: helpt het?

Nee. Grond-bewerking verwijdert niet sporen. Rotatie (aardappels ander jaar, ander plekje) werkt beter.

Bio-fungicide: werkt het?

Bicinaat en Bacillus-producten: minimal. Ze helpen in combinatie (preventie + spray) maar zijn geen zilveruogel.

Ontdek je eigen tuinontwerp

Op [gardenworld.app](https://gardenworld.app) kun je je groenteplekje ontwerpen. Zorg dat aardappels in zonige, goed draineende plek staan met veel lucht.