Wat doe je in december in de tuin

December voelt als pauze in de tuin, maar je hebt nog flink werk te doen tegen vorst en bevriezing. Deze maand draait om voorbereiding, niet reparatie: je tuin tegen bevriezing beschermen, vogels voeden en gereedschap schoonmaken. Veel tuinders maken nu fouten die ze in januari betreuren, vooral wanneer ze in vorst toch gaan snoeien of kuipplanten te laat naar binnen halen.

December heeft ook rust: je groeiseizoen is voorbij, dus geen snoei, geen zaaien, geen bemesting. Tijd om te kijken wat goed ging en wat volgende lente anders moet. Misschien wil je in december al schetsen maken voor je lente-beplanting.

Vorstbescherming: welke planten hebben dekking nodig?

December brengt de eerste felle nachtvorst en temperaturen onder nul. Niet alle planten verdragen dit. Mediterrane planten (olijfboom of Olea europaea, oleander of Nerium oleander, mirte of Myrtus communis) en kuipplanten hebben bedekking nodig. Gebruik geen plastic, dat stuwt vochtigheid op en veroorzaakt schimmels. Gebruik jutelap, groenblijvend naaldbos (sparrendakken) of tulle.

Mediterrane planten in pot overleven een plastic kap niet goed, ze worden te vochtig en gaan rotten. Beter: zet ze tegen een muur aan de zuidzijde, waar de dag-nachtwisseling ze helpt, en bedek met jute of vilt. Tulle laat licht en vocht door. Zet kuipplanten tegen het huis, niet in het midden van het terras, daar vriest het harder. Tuinplanten in volle grond (winterharde olijfboom, Spartium junceum of Spaanse brem) overleven zonder dekking in Vlaanderen en Nederland, maar hun bloeiwijzen en topscheuten vriezen af. Dat is ok, ze groeien terug. Met dekking voorkom je dat gedoe.

Vogels voeren: nu echt belangrijk

Zodra december begint, spreken vogelkenners van het jachtseizoen voor roofvogels en van voedselschaarste voor zangvogels. Boomklevers, pimpelmezen en koolmezen hebben veel calorieën nodig om de nacht door te komen. Ze slapen met opgeblazen veren die een luchtbuffer vormen. Met voedsel kom je hun energiebehoefte tegemoet.

Voer je tuin de gehele winter (december tot maart). Pindanoten of ongezouten noten, zaden en talg leveren energie. Gebruik geen beschimmelde zaden. Zet voerbakjes onder beschutting (een tak of afdakje) zodat vogels veilig kunnen eten en het voer droog blijft. Maak bakjes minstens eens in de twee dagen leeg en schoon, voedselresten trekken ratten en ziektes aan. Koolmezen vallen elkaar soms aan bij het voerbakje; zet daarom meerdere bakjes op afstand van elkaar, zodat ook ondergeschikte vogels aan de beurt komen.

Gereedschap schoon maken en onderhouden

Januari is traditioneel de maand van snoei, dus begin in december al met voorbereiden: scharen, zaagjes en spades schoon en scherp maken. Vuil gereedschap verspreidt ziektes van plant naar plant. Zaagtanden roesten als je ze nat laat staan.

Reinig alles met heet water en een borstel. Snoeischaren, snoeizaagjes en de bladkanten van spades: zelf scherp slijpen met een vijl, of laten slijpen door een vakman. Neem een vijl mee naar buiten en maak je snoeischaar meteen scherp op de plek waar je werkt, wacht niet tot januari. Houten handvatten behandel je met lijnzaadolie zodat ze niet rotten. Neem je gereedschap mee naar binnen zodra je het niet meer nodig hebt, buiten werkt het minder goed bij ijzel en vorst.

Kerstboom met kluit: kan hij buiten blijven?

Veel tuinders willen hun kerstboom na de feestdagen in de tuin planten. Dat lukt, maar niet als je hem in december nog weken in de woonkamer laat staan en hem daarna meteen in de volle grond zet. Kerstbomen krijgen dan twee schokken tegelijk: van warm naar koud, en van pot naar grond. Van beide tegelijk herstellen ze niet.

Een kerstboom in pot met kluit is meestal een gewone spar (Picea abies). Binnen wil hij twee weken staan, niet langer. Zet hem na de feestdagen in een koude garage of schuur (5-10 graden) en zorg dat de kluit niet uitdroogt, want binnenshuis droogt hij snel uit door de verwarming. Plant hem rond half februari in de tuin, in een voorbereide, brede plantkuil (ongeveer twee keer zo breed als de kluit, niet dieper). Mulch met compost. Geef water tot in mei. Bij kleine kerstbomen (onder 1,5 meter) lukt dit meestal goed; grote exemplaren (2 meter en meer) herstellen moeilijker van de overgang, hou bij hen de kluit extra goed vochtig en geef ze binnen gerust een week langer in de koele ruimte voor je ze plant.

Snoeien in december: waarom je wacht tot februari

December is verleidelijk om te snoeien, vooral als het mild weer is en je takken ziet die je al lang had willen knippen. Vergeet dit. Vorst en bevriezing komen nog, en snoeiwonden genezen niet voor maart. Een snoeiwond is een open deur voor ziektes: Cytospora (bastkanker), Nectria (knobbelzwam) en bacteriële kankerachtige aandoeningen.

Wacht tot februari of maart als de zwaarste vorsten voorbij zijn. Winterwondjes die in mild weer ontstaan gaan toch open in volgende vorst. In februari snoeien lukt beter omdat je boom dan net gaat groeien. Uitzondering: gevaarlijk hangende takken (stormschade) mag je nu verwijderen als je ze veilig kunt tillen. Niets meer.

Buiten: wat kweekt nog?

December in Vlaanderen en Nederland: temperatuur slingert rond nul graden. Grond vriest dicht als je grondwater hoog staat. Sneeuw isoleert bollen en vaste planten, dus kom niet in de verleiding om sneeuw af te vegen, die beschermt je bollen.

In het koude noorden groeit niets, in mildere winters (rond 5 graden) groeien enkele wintergroene heesters langzaam door. Bladgroei stopt, dus voedingsstoffen geven heeft dan geen zin. Bemest je bodem nu niet, dat geeft ondiepe wortels die in vorst bevriezen.

Plannen en schetsen: je tuin voor het voorjaar

December zonder groeiwerkzaamheden is je kans om te ontwerpen. Pak potlood en papier (of je favoriete tekenprogramma) en schets je tuin voor volgende lente. Wat werkte niet? Welke kleur miste je? Twijfel je of die pioenroos (Paeonia) op die plek past?

Januari zaai je normaal de eerste warmteminnende groenten, in februari begin je met voorzaaien van bloemen. Als je nu je gedachten ordent, weet je in januari al wat je doet. Twijfel je of die planten op die plek passen? Op gardenworld.app zie je ze eerst in een voorbeeld van je eigen tuin.

Stappenplan

Stap 1: Gezondheidscontrole voor kuipplanten

Controleer potplanten op dorre bladeren, wolluis en spintmijt. Kuipplanten waarvan je merkt dat ze ziek zijn, zet je apart in quarantaine. Zieke planten binnenhalen verspreidt plagen naar je andere planten.

Stap 2: Mulchlaag aanleggen

Leg 5-8 cm mulch rond vaste planten en heesters. Dit isoleert wortels tegen vorst. Mulch kan compost zijn, houtsnipper of stro. Houd het 10 cm van de stam vandaan, anders rotten stammen.

Stap 3: Jute en groenblijvend naaldbos klaarzetten

Heb je mediterrane planten? Zet jute, groene sparrendakken en lange touwen klaar. Wacht niet tot vorst aankomt, dan lukt het niet goed meer. Zet bedekking nu, voor 20 december.

Stap 4: Voerbakjes voor vogels plaatsen

Plaats voerbakjes onder schutsels (takken, afdakjes) zodat vogels veilig kunnen eten. Controleer dagelijks of bakjes schoon en vol zijn. Zet ze zo neer dat je ze goed kunt reinigen.

Stap 5: Gereedschap schoonmaken

Maak snoeischaren, zaagjes en spades schoon met water en een borstel. Droog alles goed. Slijp alles bij met een vijl of laat het professioneel doen. Berg alles droog op.

Stap 6: Schets je lentetuin

Teken een eerste schets van wat je volgend jaar anders wilt. Noteer kleurencombinaties, planten die je wilt proberen, en bedden die je opnieuw wilt aanleggen.

Veelgestelde vragen

Mag ik al winter-viooltjes planten in december? Ja, winter-viooltjes (Viola cornuta cultivars) houden vorst tot -10 graden. Ze bloeien met tussenpozen door tijdens zachte periodes. Plant ze begin december, niet pas eind december. Ze hebben twee weken nodig om wortels te zetten voor er zware vorst komt.

Mijn kerstboom verliest naalden in huis. Zet ik hem dan buiten? Naaldenval in huis wijst meestal op te droge lucht, vaak door de verwarming. Zet hem pas na Driekoningen naar buiten, niet eerder. Laat hem eerst een maand wennen in een koele schuur.

Hoeveel vogels hou ik in stand met voeren? Ieder voerbakje trekt vier tot zes vaste vogels aan. Grote bakjes met noten en pinda's lokken boomklevers, kleine bakjes met klein zaad trekken pimpelmezen. Reken op enkele tientallen vogels in een middelgrote tuin per winter.

Welke temperatuur mag mijn kuipplant hebben in huis? Mediterrane kuipplanten (olijf, oleander, mirte) overleven ongeveer 5 graden, maar groeien beter op 8-10 graden. Tropische planten (citrus, engelentrompet of Brugmansia) willen een graad of 15. Te warm (boven 20 graden) en ze gaan op het schaarse winterlicht toch doorgroeien, met slappe, lichtzoekende scheuten als gevolg.

Zie het eerst in je eigen tuin

Upload een foto van je tuin op gardenworld.app en bekijk gratis een voorbeeldontwerp met winterharde planten of vogelvriendelijke planten die bij je tuin passen. Het scherpe beeld met plantenlijst kost 7,99, eenmalig, geen abonnement.