Regenwateropvang in de tuin: van regenton tot ondergrondse tank

Gratis water uit de lucht

Elk jaar valt er in Nederland en Belgie tussen de 800 en 900 millimeter neerslag. Op een gemiddeld rijtjeshuis met 80 m² dakoppervlak betekent dat 64.000 tot 72.000 liter water per jaar. Dat is genoeg om een gemiddelde tuin het hele seizoen te besproeien — en het stroomt nu gewoon het riool in.

Regenwater opvangen is zo logisch dat je je afvraagt waarom niet iedereen het doet. Het is beter voor je planten (geen kalk, geen chloor), het bespaart drinkwater, het scheelt op je waterrekening en het vermindert de druk op het riool bij piekbuien. De investering verdient zichzelf binnen een paar jaar terug.

Hoeveel water kun je opvangen?

De berekening is simpel: dakoppervlak in m² × jaarlijkse neerslag in meters × 0,9 (verliesfactor voor verdamping en spatten). Een dak van 80 m² levert dus: 80 × 0,85 × 0,9 = 61.200 liter per jaar. Dat is ruim 150 liter per dag gemiddeld.

In de zomer valt er minder regen en gebruik je meer water. In de winter is het omgekeerd. Daarom is opslagcapaciteit het scharnierpunt: hoe meer je kunt bufferen, hoe minder je afhankelijk bent van kraanwater tijdens droge periodes.

Opvangmogelijkheden

De klassieke regenton

De eenvoudigste oplossing. Een regenton van 200–300 liter staat naast de regenpijp en vangt het water direct op. Voordelen: goedkoop (€30–80), makkelijk te plaatsen, geen graafwerk. Nadelen: beperkte capaciteit, bij een flinke bui stroomt hij over, en in de zomer is hij snel leeg.

Tip: schakel meerdere tonnen in serie. Drie tonnen van 300 liter geven je 900 liter buffer. Verbind ze met een overloop-slang op driekwart hoogte.

IBC-container

Een IBC (Intermediate Bulk Container) is een industrieel vat van 1.000 liter in een stalen kooi. Ze zijn tweedehands verkrijgbaar voor €30–60 — een koopje per liter opslagcapaciteit. Nadeel: ze zijn lelijk. Bouw er een schutting of lattenwand omheen, of verf de binnentank donker om algengroei te remmen.

Decoratieve regenton

Regentonnen in de vorm van een amfora, houten vat of natuurstenen zuil. Mooier, maar duurder (€100–300) en meestal kleiner (150–250 liter). Geschikt als je de ton zichtbaar in de voortuin wilt plaatsen.

Ondergrondse regenwaterput

De serieuze oplossing. Een kunststof of betonnen tank van 1.500 tot 10.000 liter, ingegraven in je tuin. Voordelen: enorme capaciteit, onzichtbaar, het water blijft koel en algenvrij. Nadelen: graafwerk, hogere kosten (€800–3.000 inclusief plaatsing), en je hebt een pomp nodig om het water naar boven te krijgen.

Bij nieuwbouw is een ondergrondse tank het overwegen waard. Bij bestaande tuinen moet je een graafmachine in de tuin krijgen, wat niet altijd mogelijk is.

Aansluiting op de regenpijp

De meeste regentonnen en tanks worden gevoed via een regentonkraan of bladafscheider die je in de regenpijp plaatst. Zo werkt het:

1. Zaag een stuk uit de regenpijp op de gewenste hoogte
2. Plaats de bladafscheider of regendiverter — deze filtert grof vuil en leidt het water naar de ton
3. Sluit de overloop aan op het riool, een infiltratiekrat of een wadi

Een bladafscheider kost €15–40 en voorkomt dat bladeren en takjes je ton vervuilen. Schoon hem twee keer per jaar.

Overloop: waar gaat het water heen als de tank vol is?

Dit vergeten veel mensen. Bij een volle ton stroomt het water over de rand en maakt een modderpoel naast je huis. Sluit altijd een overloop aan die het overtollige water wegvoert naar:

• Het riool (de makkelijkste optie)
• Een infiltratiekrat in de tuin (het water zakt langzaam de grond in)
• Een wadi of regentuin (zie verderop)
• Een tweede ton in serie

Pompen voor waterdruk

Water uit een regenton loopt op zwaartekracht: je zet de ton op een verhoging en sluit een tuinslang aan op de kraan onderin. Dat werkt voor een gieter, maar niet voor een sproeier of druppelirrigatie.

Voor waterdruk heb je een tuinpomp nodig. Een dompelpomp (€50–150) hang je in de ton; een zuigpomp (€80–250) staat ernaast. Voor een ondergrondse tank heb je een huiswaterpomp (€150–400) nodig die automatisch in- en uitschakelt.

Combinatie met druppelirrigatie

Druppelirrigatie op regenwater is de heilige graal van duurzaam tuinieren. Sluit je pomp aan op een timer en een druppelslangensysteem, en je tuin wordt automatisch bewaterd met gratis regenwater. Leg wel altijd een filter tussen de pomp en het druppelsysteem — klein vuil verstopt de druppelgaatjes.

Regentuin en bioswale

Een regentuin is een verlaagd gedeelte in je tuin dat is beplant met soorten die zowel natte als droge periodes verdragen. Bij regen loopt het water er naartoe, zakt langzaam de grond in en voedt de planten. Een bioswale (greppel met beplanting) doet hetzelfde maar dan langgerekt.

Geschikte planten voor een regentuin

• Iris pseudacorus (gele lis) — verdraagt zowel droogte als tijdelijke overstroming
• Lythrum salicaria (kattenstaart) — bloeit prachtig paars
• Carex (zegge) — wintergroen siergas
• Eupatorium (koninginnenkruid) — trekt vlinders aan
• Cornus sericea (kornoelje) — rode winterstengels als bonus

Met GardenWorld kun je vooraf zien hoe een regentuin eruitziet in jouw tuin, inclusief geschikte beplanting voor je grondsoort en klimaatzone.

Wadi en infiltratiegeul

Een wadi is een ondiepe, brede geul (30–50 cm diep) gevuld met grind of gebroken puin, afgedekt met een laag grond en beplanting. Bij hevige regen fungeert de wadi als buffer: het water zakt langzaam de bodem in in plaats van over het oppervlak te stromen.

In nieuwbouwwijken worden wadi's steeds vaker aangelegd als alternatief voor riolering. In bestaande tuinen kun je zelf een kleine wadi graven langs je terras of tuinpad, als opvang voor het water dat van je verharding afstroomt.

Waterdoorlatende verharding

Elke vierkante meter tegels die je vervangt door waterdoorlatende verharding, is gewonnen opvangcapaciteit. Opties:

• Grindtegels: betontegels met openingen die je vult met grind
• Grasbetontegels: tegels met gaten waar gras doorheen groeit
• Poreuze klinkers: speciale klinkers die water doorlaten
• Open voegen: gewone tegels met brede voegen gevuld met split

De waterdoorlatendheid varieert van 50 tot 300 liter per m² per uur, ruim voldoende voor de zwaarste buien.

Groendak

Een sedumdak op je schuur, garage of carport houdt 15–35 liter per m² vast. Het water verdampt deels en stroomt deels vertraagd af naar je regenpijp. Een bijkomend voordeel: isolatie in zomer en winter.

Een sedumdak kost €40–80/m² inclusief plaatsing. De constructie moet het extra gewicht (50–100 kg/m² verzadigd) aankunnen — laat dit altijd door een constructeur beoordelen.

Subsidies en afkoppelpremies

Nederland

Veel gemeenten geven subsidie voor het afkoppelen van regenwater van het riool. De bedragen varieren per gemeente: €5–15 per m² afgekoppeld oppervlak, of een vast bedrag van €200–500 voor een regenwaterproject. Check de website van je gemeente of het waterschap.

Sommige gemeenten bieden gratis regentonnen aan, of verkopen ze tegen inkoopprijs. De actie "Regentonnendag" vindt jaarlijks in maart/april plaats.

Belgie

In Vlaanderen is een hemelwaterput verplicht bij nieuwbouw (minimaal 5.000 liter bij 80 m² dakoppervlak). Bestaande woningen komen in aanmerking voor premies van het gewest of de gemeente. In Wallonie gelden vergelijkbare regels maar met andere bedragen.

Kosten en baten

De besparing hangt af van je tuingrootte en waterverbruik. Een gezin met 100 m² tuin dat in de zomer tweemaal per week sproeit, verbruikt zo'n 10.000 liter per seizoen. Bij drinkwaterprijs van €1,50/m³ is dat €15. Maar als je druppelirrigatie gebruikt en de tuin volledig op regenwater draait, stijgt de besparing naar €50–100 per jaar. De echte winst zit in het vermijden van sproeiverboden en het ontzien van het milieu.

Onderhoud

Filters en bladafscheiders

Controleer en reinig je bladafscheider twee keer per jaar: in het voorjaar en na de bladval in november. Een verstopte filter laat water langs de regenpijp naar beneden lopen in plaats van naar je ton.

Muggenpreventie

Stilstaand water trekt muggen aan. Voorkom dat je regenton een muggenbroedplaats wordt:

• Dek de ton altijd af met een deksel of fijnmazig gaas
• Hang een stuk koper in het water (muggenlarven verdragen geen koper-ionen)
• Gebruik biologische muggenlarvendoder (Bti) als de ton open moet staan

Winterklaar maken

In gebieden met strenge vorst: tap regentonnen leeg voor de winter of laat ze op een kwart vol staan met een piepschuimplaat erin. Ondergrondse tanks hoef je niet leeg te maken — ze liggen vorstvrij.

Benieuwd hoe een regentuin of wadi in jouw tuin past? Upload een foto op GardenWorld en ontvang een ontwerp op maat.